Bỗng nghe vần “thắng” vút lên cao

        Và đây là một đoạn văn Bác viết hai mươi năm trước đấy nữa, ngày còn ở Pháp, Người bạn của Paul Vaillant Couturier, Barbusse và nữ sĩ Colette đã sử dụng bút pháp hiện đại để nói với “Ioseph Caillaux, cựu thủ tướng Pháp, nhà lý tài ngoại ngạch, một nhà văn không phải tồi, không phải tương đối tồi như Einstein nói”…
       Bác viết: “Này ngài Thủ tướng, xin ngài cho tôi biết chân của châu Âu và của nước Pháp ở chỗ nào, tôi sẽ nói cho ngài biết châu Âu và nước Pháp đi tới đâu… Darioin, nhà đại thông thái Danvin, từng biết rằng con ngươi cứa một con ếch xứ Auvergne tròn hơn con ngươi cứa một con ếch ở vùng Nottingham và đuôi con chim bồ câu ở Mexique có nhiều hơn đuôi chim bồ câu ở Thụy Điển ba cái lông, nhưng ông hoàn toàn không biết gì đến một loài động vật rết đông đúc và ngày nay ai cũng biết; và do số lượng và tính chất cửa nó, loài động vật này có thể được liệt vào hàng đầu các loài động vật. Loài động vật này đi hai chăn. Nhưng theo những tài liệu quan sát được tại nhiều vùng châu Á, thì nhiều khi nó lại trở thành loài đi bốn chân”. Vân vãn…

        Đấy, đang viết những câu văn như thế, hay đang dõng dạc lên tiếng trên các diễn đàn quốc tế, bỗng dưng vì sao khi về đến nước, Bác lại làm:

Mấy câu thành thật nôm na…
Vừa là kêu gọi, vừa là mừng Xuân.

         Thủ tướng Phạm Văn Đồng đã giúp ta hiểu thêm Bác, khi Thủ tướng viết: “Người hạ mình cho vừa tầm mọi người Việt Nam đề nâng dỡ mọi người Việt Nam lên đến tầm Người”.
        Thủ tướng cũng lại viết: “Đời sống của Hồ Chú tịch là một đời sống khắc khổ, cần lao và tranh đấu. Người lanh tụ của một dân tộc mất nước không thề có một đời sống khác”.
         Chúng ta có thể nghĩ tiếp: “Người lãnh tụ của một dân tộc mất nước không thể có một lối viết khác”. Bác không cần thơ văn phương múa rồng bay. Và nhân dân ta đang đói độc lập, đói cả cơm ăn, đâu có cần một thứ văn phun châu nhả ngọc.
       Lần dở những bài thơ chúc Tết của Bác từ đầu đến cuối, xiết bao xúc động. Ngay những đầu đề Thơ chúc Tết đầu năm Nhâm Thìn, thơ Mừng Tết Quý Ty, Thơ chúc Tết Giáp Ngọ đã nói lên Bác quan tâm đến những thói quen gọi tên năm tháng cổ truyền. Nhưng, dần dần Bác đã đưa cách nói mới vào Thơ mừng Xuân 1966, mừng Xuân 67, mừng Xuân 68, mừng Xuân 69, lẫn với cả cách hành văn mới nữa; đồng thời với các thể thất ngôn, lục bát, Bác viết (1966):

Mừng miền Nam rực rỡ chiến công
Nhiều Dầu Tiếng, Bầu Bàng, Pơ-lăy-me, Đà Nẵng…
Hay (1960):
Mừng Đảng chúng ta ba mươi tuổi trẻ…

Đọc thêm tại:

• http://tacgiavanhocvietnam.blogspot.com/2015/07/pham-van-ong-noi-ve-ho-chi-minh.html
• http://tacgiavanhocvietnam.blogspot.com/

Phạm Văn Đồng nói về Hồ Chí Minh

          Thủ tướng Phạm Văn Đồng viết: “Hồ Chủ tịch là người Việt Nam, Việt Nam hơn người Việt Nam nào hết. Ngót ba mươi năm bôn tẩu bốn phương trời, Người vẫn giữ thuần túy phong độ, ngôn ngữ, tính tình của người Việt Nam. Ngay sau khi trở về nước, gặp Tết,          Người không quên mừng tuổi đồng bào hàng xóm và quà bánh cho trẻ em, tuy chi có mấy đồng xu, nhưng cũng bọc giấy hồng đơn cẩn thận, tươm tất”.
         Những bài thơ chúc Tết hằng năm của Bác, cũng là quà mừng tuổi của Người cho nhân dân ta như vậy. Bọc trong giấy hồng đơn là tấm lòng Người. Bác làm thơ đâu chỉ vì Tết, đâu chỉ vì thơ. Mà vì những điều lớn hơn thơ và Tết nữa. Đây là vì lòng tôn trọng các truyền thống tốt đẹp của nhân dân, và để kêu gọi nhân dân đi lên con đường cách mạng.
Mấy lời thành thật nôm na
Vừa là kêu gọi, vữa là mừng Xuân
         Bác rất không thích ai tán và tán dương thơ Bác. Có lần Bác đã nói, đại ý: “Bác làm thơ là để tuyên truyền, có bài được, có bài không, sao bài nào các chú cũng khen hay tất cả?”. “Lão phu nguyên bất ái ngâm thi”. “Ngâm thơ ta vốn không ham”. Cái ham, cái “ham muốn tột bậc” của Bác đâu phải là thơ, mà là hạnh phúc cho nhân dân, độc lập, thống nhất cho Tổ quốc. Vì thế, hôm nay tôi muốn đứng về phía ấy để nói về những bài thơ chúc Tết của Người. 

       Trở lại với ý trên của Thủ tướng Phạm Văn Đồng, xin mời các bạn đọc một, đôi bài thơ, đoạn văn Bác từng viết lúc bôn ba nơi hải ngoại.
Nhũng bài thơ bằng chữ Hán, trong nhà lao Tưởng Giới Thạch:

Mai khôi hoa khai hoa hựu tạ
Hoa khai hoa tạ lưỡng vô tình
Hoa hương thấu nhập lung môn lý
Hương tại lung nhăn tố bết bình.
Nhà thơ Nam Trân đã dịch:
Hoa hồng nở, hoa hồng lại rụng
Hoa tàn hoa nở thảy vô tình
Hương hoa bay thấu vào trong ngục
Kể với tù nhân nỗi bất bình
Hay như bài:
Ngục trung cựu phạm nghênh tân phạm
Thiên thượng tịnh vân trục vũ vân
Tịnh vũ phù ván phi khứ liễu
Ngục trung lưu trú tự do nhân
Anh Nam Trân dịch:
Trong lao tù cũ đón tủ mới
Trên trời mây tạnh đuổi mây mưa
Mây mưa mây tạnh bay đi hết
Còn lại trong tù khách tự do
Thực là thơ của muôn đời.

Đọc thêm tại: http://tacgiavanhocvietnam.blogspot.com/2015/07/tim-hieu-tho-tu-tuyet-cua-ho-chi-minh.html

Từ khóa tìm kiếm nhiếu: những bài thơ của hồ chí minh

Tìm hiểu thơ tứ tuyệt của Hồ Chí Minh

         Người đời Đường, đời Thanh (Trung Quốc) cho rằng tứ tuyệt khó nhất là ở câu ba. Đại đa số các bài thơ tứ tuyệt, chuyển ở câu ấy, có khi kết ở câu ấy, biến hóa đổi dời từ câu ấy.
        Từ không khí thiên nhiên, suối hang sớm tối, chuyển qua không khí hoạt động xã hội: Đảng, sử, dịch sử Đảng…         Từ những chữ cái mềm mại, suối măng, rau cháo chuyển qua bàn đá, chất đá rắn chắc. Từ những âm bằng êm đềm, chuyển qua những dấu trắc nặng (dịch) sắc (đá), hỏi (sử) đanh thép, rắn rỏi.
        Chuyển nhưng rất là hồn nhiên, nhẹ nhang chả có gì là gãy đứt với bên trên. Trong khung cảnh hang suối ấy, người xưa san thi, định kinh, “Kinh Dịch chấm son mài”… và ngày nay, giờ Bác ngồi dịch sử Đảng. Nhưng khác nhau một vực một hời!
Tôi đã về Pắc Bó. Không có tấm đá nào như bàn cả. Chỉ có tấm lòng như bàn thạch của người cách mạng đã nhìn đá ra bàn. Tình thế trong nước, trên thế giới lúc ấy khá chông chênh. Nhưng chông chênh gì thì chông chênh, dựa trên tình hình cách mạng, tấm lòng cách mạng lúc ấy, Bác vẫn tiến hành sáng tạo ra lịch sử. Dịch, chỉ là một chữ khiêm tốn của Bác đấy thôi. Bác đâu chỉ có dịch. Bác đang viết sử Việt Nam, cả sử thế giới bằng thơ lục bát dần tộc. Và bác đang tổ chức, lãnh đạo phong trào, sáng tạo nên lịch sử Việt Nam. Chữ dịch ngoài ra còn nói lên sự gắn bó với phong trào cách mạng quốc tế của Bác.
Cuộc đời cách mạng thật là sang

         Một nhà thơ khác có thể kết thúc bằng một câu thơ tả tình, tả cảnh, chìm trong cảm tình, nhập vào cảnh vật. Bác không thích làm văn nghệ, “Ngâm thơ ta vốn không ham”, Bác làm thơ để nói lên ý của mình, nói trắng ra ý của mình. Nhưng câu thơ không khô khan như một ý thẳng dựng. Câu thơ vẫn tươi mát, nhẹ nhàng vì trong ấy có một cái mủn cười, nhưng đôi lúc không khỏi cười chua chát. Như thời ở nhà ngục Quảng Tây, bị ghẻ, Bác bảo là “mặc áo gấm”, gãi ghẻ Bác bảo “tựa gảy đàn”.
        Lần này thì không phải thế. Lần này là cái cười hơi triết lý một chút, của một người đã từng chứng kiến tất cả những cái sang trọng giàu có nhất trên đời, lẫn những cái cùng cực đau khổ nhất trên đòi. Và bây giờ với tấm lòng từng trải nên bao dung đó, đánh giá sự vật. Ông chủ báo Người Cùng Khổ cũng là người đã từng sống trong khách sạn vương giả nhất châu Âu. “Cuộc đời cách mạng thật là sang”, Bác đánh giá sang như thế là so với tất cả cuộc đời khác mà Bác đã từng chứng kiến, hay từng sống.
        Kỷ niệm ba năm ngày mất của Bác, chúng ta tìm hiểu tất cả những gì Người để lại. Lần này là một bài thơ. Một bài thơ mà hình như hên đường đi, tiện tay Nguôi hái bên đường, để lại bên đường rồi tiếp tục đi. Vì với Bác con đường, cái đích cuối con đường mới là cái đích.

Đọc thêm tại: http://tacgiavanhocvietnam.blogspot.com/2015/07/thu-phan-tich-mot-bai-tho-bon-cau-cua.html

Từ khóa tìm kiếm nhiếu: các bài thơ của hồ chí minh

Thử phân tích một bài thơ bốn câu của Bác

          Tình hình lúc ấy nửa suối nửa hang đương vươn ra ánh sáng, nhưng động là phải rút ngay vào bí mật, nhìn trên toàn bộ thì hang vẫn là chính, vì thé câu thơ vẫn phải khép lại bằng tối vào hang.
         Nếu câu thơ lại viết “Sáng ra ràng rậm, tối vào hang” thì cũng không đúng nốt với tình hình lịch sử, với tâm hồn tác giả. Tình hình không bao giờ là đen tối với Bác cả. Ngay trong nhà tù, thì Người vẫn “Ngồi trên hố xi đợi ngày mai”. Và câu thơ như trên, sẽ đánh mất suối, đánh mất cái phần thơ, bộ phận tổ thành quan trọng góp phần hoàn chỉnh tâm hồn vốn vĩ đại của tác giả.
            Nếu lại viết “Sáng, tối ra vào suối với hang…” thì thực ra là xô bồ nói cho xong chuyện, không còn trật tự gì nữa. Hay đấy là một trật tự lặp đi lặp lại khá chán chường.
Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng
          Câu thơ trên nhìn toàn bộ, khái quát toàn đồ, “mở cửa thấy núi” (khai môn kiến sơn) nên câu này cần nhiều chi tiết cụ thể. Nhưng cụ thể đến mấy thì cụ thể, trong câu thơ bảy chữ, Bác chỉ dùng có bốn chữ đầu để nói vỏn vẹn hai chi tiết cháo bẹ, rau măng, còn.,, k chữ sau, thì Người đã vội nói ý rồi, ý: “vẩn sẵn sàng”. Mà cuộc sống cụ thể của Bác hồi ấy có biết bao nhiêu chi tiết gian khổ! Nhưng Bác đã bỏ qua. Nói hay là không nói? – ừ thôi thì nói. Nói một cách nhẹ nhàng! Gian khổ nhẹ tênh, gian khổ nhẹ nhàng, nhịp nhàng với cả cảnh sinh hoạt nhịp nhàng lúc đó: sớm tối, ra vào, suối hang, bẹ măng, rau cháo…

       Những chi tiết gian khổ nhất, Bác đã bỏ qua. Còn chúng ta, với tấm lòng nhớ ơn Bác, chúng ta không thể bỏ qua, không thể bỏ quên. Tôi đã liệt kê các chi tiết ấy:
(Cuộc đời cách mạng thật là sang)
Bắt con ốc khe, chặt nõn chuối ngàn
Một bát cơm ngô giữa ngày bệnh yếu
Bác chia cùng dân tộc buổi lầm than
Cháo bẹ, rau măng, vây lùng bủa quét
Cái nở sinh là một vết thương hồng
        Ba chữ vàn sẵn sàng, có người giải thích là rau cháo vẫn đầy đủ sẵn sàng. Có người lại giải thích cách khác đi, là tinh thần vẫn sẵn sàng, dù rau măng, cháo bẹ. Chưa biết ý nào đúng hơn. Câu thơ xê xích giữa hai nghĩa đó, trong cái cánh quạt quãng cách mở ra giữa hai nghĩa đó. Nhưng bất cứ nghĩa nào ở quãng nào giữa hai nghĩa đó, câu thơ vẫn nói lên tình thần lạc quan của tác giả. Không có chữ này, làm sao chuyển được từ cánh trên xuống ý câu 3.
Bàn đá chông chênh, dịch sử Đảng

Đọc thêm tại: http://tacgiavanhocvietnam.blogspot.com/2015/07/tho-tu-tuyet-cua-bac.html

Từ khóa tìm kiếm nhiếu: tho cua ho chi minh

Thơ tứ tuyệt của Bác

           Thơ tứ tuyệt hình thức đã rất bé mà nội dung lại bé nốt thì nó còn gì! Nó sẽ lọt thỏm giũa bao nhiêu ngôn từ, chữ nghĩa ầm ĩ khác. Bắt buộc nó phải bé hạt tiêu, theo quy luật nghịch: hình thức càng bé, nội dung càng phải lớn. Nó như cách nói bây giờ, bằng số chữ ít nhất, nó phải đem đến khối lượng thông tin nhiều nhất.
         Người làm thơ tứ tuyệt thường có tâm lý im đi hay viết ra, nói hay là không nói? – Thôi thì nói vài câu. Trong vài câu ấy phải gói ghém chất chứa bao nhiêu điều. Nếu người nói đã gói lại, mà người đọc không mở ra, thì còn gì là thơ tứ tuyệt!
Vì thế, tôi thử cố phân tích, cố mờ ra một bài thơ con của Bác xem sao. Bài Tức cảnh Pấc-Bó.
Sáng ra bà suối, tối rảo hang
         Như phần lớn các bài thơ của Bác, bài thơ này mở đầu bằng nói đến cảnh vật. Tâm hồn Á Đông, Việt Nam của tác giả hòa hợp với thiên nhiên. Nhưng thiên nhiên, cảnh vật ở đây khác với ở các bài “Non xam, nước xa xa…” hay ở “Tiếng suối trong nhu tiếng hát xa”.
          Thiên nhiên như ở “Sáng ra bờ suối…” không phải là đối tượng thưởng thức. “Sáng ra bờ suối” tươi mát lắm. Nhưng chỉ suối thế thôi, suối là một địa điểm thế thôi, chứ không suối mát, suối trong, suối hát, suối ca… gì cả. Bác vốn là người hay thưởng thức thiên nhiên kia mà! Bị trói vẫn thưởng thức “Mặc dù bị trói chân tay / Chim ca rộn núi, hương bay ngát rừng”. Rét buốt gối quắp lưng còng vẫn thưởng thức: “Nhòm song, Bắc Đẩu đã nằm ngang…”

          Nhưng không, ở đây suối, hang chỉ là nơi làm việc và ẩn náu, sáng, tối chỉ là thời khắc, thòi khắc biểu (chứ không phải là bình minh, tịch dương tuyệt đẹp cho mắt nhìn) và vào, ra cũng chỉ là hoạt động của một nhà cách mạng thời bí mật (chứ không phải lên, xuống, lại, qua của người du ngoạn, của thi nhân).
Cuộc sống thời bí mật đó, hình như đã được khá ổn đinh trên một khoảng thòi gian khá lâu, đủ để thành nếp, đều đặn, nhịp nhàng, cân đối… sáng ra, tối vào, vào hang, ra suối… Câu thơ vừa nói lên việc tổ chức cuộc sống khá khéo léo, vừa nói lên tâm hồn của con người đã sống nhịp nhàng cùng khung cảnh ấy, tự tại ung dung.
        Để thử lại bài toán, ta tạm sửa đi ít chữ, thay đổi cấu trúc câu thơ xem sao. Nếu viết: “Tối vào hang, sáng ra bờ suối, câu thơ sẽ sáng sủa quá, không hợp với tình hình lịch sử lúc ấy, nhởn nhơ quá, không họp với tâm hồn tác giả lúc bấy giờ. Câu thơ sẽ mở về phía suối, phía cảnh đẹp thưởng thức, phía nhà thi sĩ, hơn là khép lại phía hang, phía căn cứ hoạt động, phía nhà cách mạng. Nhưng ở Bác, con người thứ hai này mói là chính Bác “lai vô ảnh, khứ vô hình”.

Từ khóa tìm kiếm nhiếu: thơ của hồ chí minh